Trebalo je da zajedno u ovom manastiru srpski kralj i kraljica počivaju: Sudbina je ipak imala drugačiji plan

Sigurnijih materijalnih tragova o tome ko je na padinama planine Golije podigao svoju zadužbinu, baš i nema. Tačnije ima, ali se ti podaci donekle dovode u pitanje zbog ktitorske kompozicije, koja se u glavnoj crkvi manastira Gradac može videti.

Na njoj su prikazani srpski kralj Uroš i njegova supruga, kraljica Jelena Anžujska, kako u rukama drže maketu ove svetinje. Sa tog aspekta se može tumačiti da je srednjevekovni manastir Gradac zadužbina ovog vladarskog para.

Takođe se smatra da je u pitanju svetinja koja je trebalo da bude korišćena i kao zagrobna crkva kralja Uroša Nemanjiać i kraljice Jelene, njegove supruge.

Međutim, danas se u manastiru, podno kojeg protiče i reka Brvenica uočava samo Jelenin grob, dok je Uroševo večno počivalište u srpskom srednjevekovnom manastiru Sopoćani. Istini za volju, postoji u manastiru Gradac još jedna, manja grobnica, za koju nije utvrđeno precizno čiji se zemni ostaci u njoj nalaze.

Svetinja nalik Studenici

Po mnogo čemu manastir Gradac nalikuje srpskom srednjevekovnom manastiru Studenica. Mada je svakako skromnijih dimenzija.

Glavna crkva ove srednjevekovne svetinje posvećena je prazniku Blagoveštenja.

Detalji koj ise odnose na gradnju ovog manastira mogu se pročitati u kraljičinom žitiju. Ali ktitorska kompozicija u Blagoveštenskog crkvi manastira Gradac ukazuje, ipak na to da možda Jelena nije samostalno podigla ovaj manastir, jer maketu crkve na toj kompoziciji u rukama drže i kraljica i kralj.

U vreme nastanka, Gradac je važio za manastir koji je srpska kraljica bogato darovala. I to ne samo ikonama, koje su imale zlatni okov i svetim moštima, nego i drugim, vrlo značajnim predmetima i relikvijama, ali i imanjima.

Budući da je kasnije u njemu kraljica Jelena i sahranjena, to je i sasvim jasno zbog čega je baš manastir Gradac bio izuzetno cenjen i rado posećivan od strane brojnih vernika.

Još jedna gradačka crkva

Iako manastirskim kompleksom dominira Bogorodičina crkva, posvećena prazniku Blagovesti, a koja je najverovatnije građena po ugledu na Bogorodičinu crkvu manastira Studenica, tu je još jedna zanimljiva svetinja.

Doduše značajno skromnijih dimenzija, ali interesantna zbog toga šti nalikuje propovedničkim svetinjama karakterističnim za katoličku veru.

Naime, kraljica Jelena Anžujska je udajom za srpskog kralja, kako se pretpostavlja, primila pravoslavlje. Međutim, za života je imala aktivne odnose i sa tadašnjim katoličkim papom, te je bila izuzetno cenjena kako od strane pravoslavnih, tako isto i od strane katoličkih vernika.

Crkva posvećena Svetom Nikoli, koja je smeštena na steni u okviru manastirske porte, nije anročito velikih dimenzija. Naprotiv, važi za vrlo skromnu svetinju. I upravo njen izgled i način gradnje podsećaju na propovedničku crkvu karakterističnu za priapdnike katoličke veroispovesti.

Tek jedna od pretpostavki koja se za tu svetinju vezuje vraća nas u period gradnje manastira Gradac. Mnogi radnici koju bili angažovani tom prilikom za gradnju bili su katoličke veroispovesti. Upravo zato se pretpostavlja da je crkvica posvećena Svetom Nikoli, budući nastala pre glavne, Bogorodičine crkve, najverovatnije bila korišćena kao bogomolja za te radnike.

Bilo kako bilo, istorija kompleksa manastira Gradac nije bila zapravo uopšte svetla. Kao i mnogi drugi srpski srednjevekovni manastiri, tako je i ovaj u više navrata napadan i rušen, da bi tek u toku druge polovine minulog veka usledila njegova finalna obnova.

(Ona.rs / „Zadužbine Nemanjića“ )

Pošaljite nam Vaše snimke, fotografije i priče na broj telefona +381 64 8939257 (WhatsApp / Viber / Telegram).

Povezane vesti

Ona.rs zadržava sva prava nad sadržajem. Za preuzimanje sadržaja pogledajte uputstva na stranici Uslovi korišćenja.