U porti srpskog manastira raste kriva palma: Kada saznate zašto je takva, priča dobija sasvim drugo značenje

Manastiri Hercegovačka Gračanica i Tvrdoš važe za poznatije srpske manastire u Hercegovini. I oni, ali i još nekoliko drugih manastira su deo Eparhije Zahumsko-hercegovačke i primorske Srpske pravoslavne crkve.

Međutim, među svim tim manastirima jedan se izdvaja.

Preporučujemo

I ne samo zato što ga prati tragična sudbina, kao uostalom i mnoge druge srednjevekovne srpske manastire, niti zato što je imao izuzetno bogatu riznicu i posede, već zato što se u njegovoj porti nalazi i jedna palma.

Možda ona i ne bi toliko privlačila pažnju i ne bi bila toliko interesantna, da ne raste ukrivo. Upravo zato se, slobodno može reći, da je kriva palma ta koja je učinila prepoznatljivim manastir Žitomislić.

Jedan od najlepših

Mesto na kome se nalazi manastir Žitomislić posetiocima deluje gotovo nestvarno. Selo Žitomislići, u čijem ataru se istoimeni manastir nalazi, blizu je Mostara, dok je od Trebinja udaljeno nešto više od stotinu kilometara.

Tokom druge polovine 16. veka, baš one godine kada je i obližnji mostar dobio Stari most, 1566. godine nikao je i manastir Žitomislić.

U okolini Stoca su u to doba živeli pravoslavni Srbi koji su se prezivali Miloradovići-Hrabreni i važili su za bogatije ljude toga doba. Upravo se oni smatraju ktitorima manastira Žitomislić, posvećenog prazniku Blagoveštenja Presvete Bogorodice.

Pa ipak, tokom istraživanja ove svetinje, utvrđeno je da je prvobitna crkva podignuta na temeljima bogomolje iz ranijeg perioda.

Budući da su neki od pripadnika pomenute porodice otišli u Rusiju nedugo nakon gradnje manastira, to su kasnije i oni, ali i njihovi potomci posećivali ovaj hercegovački manastir i bogato ga darivali.

Prvobitni manastir je bio među retkima toga doba u kome se nalazio i ozidani ikonostas. U svoje vreme je ova hercegovačka svetinja odigrala i značajnu ulogu u očuvanju rukopisa, budući da je u Žitomisliću funckionisala u jednom periodu i prepisivačka delatnost. Takođe, u njemu je funkcionisala i škola namenjena opismenjavanju, pa su mnogi hercegovački Srbi bili školovani upravo u ovom manastiru.

Priravna duhovna škola je 1858. godine otvorena baš u ovom manastiru i bila je prva takve vrste na tlu Bosne i Hercegovine.

Mnogi monasi koji su u ovom manastiru boravili kasnije su krenuli put Svete Gore, pa su neki od njih postali i hilandarski monasi, ali su mnogi i krenuli put drugih eparhija, te ostavili značajan trag u istoriji Srpske pravoslavne crkve.

Prvo stradanje manastira

Tokom Drugog svetskog rata, svi monasi koji su u to doba činili monaško bratstvo Žitmislića, surovo su stradali od strane ustaške ruke.

Bilo ih je ukupno osam. I kao da to nije bilo dovoljno, na desnoj obali reke Neretve iskopana je Vidonjska jama, u koju su bačeni zemni ostaci ovih stradalnika.

Udruženi sa neprijateljskim, nacističkim snagama, ustaški vojnici su tada prvo opljačkali manastirsku biblioteku i riznicu, kao i konake, posle čega su sve zapalili. Ono što se smatra pravim čudom, jeste da je glavna crkva manastira Žitomislić stradanje tog puta izbegla, a pošteđena je i jedna mala zgrada u blizini manastirskih konaka.

U vreme kada je na čelu Srpske pravoslavne crkve bio blaženopočivši srpski patrijarh Njegova svetost gospodin Pavle, najpre su iz jame Vidonja izvađene mošti stradalih monaha, koji su i kanonizovani kao Žitomislićki novomučenici. Zbilo se to pred sam kraj 1990. godine, da bi trećeg dana meseca feburara naredne godine njihove mošti bile svečano sahranjene u prethodno pripremljenu grobnicu, koja se nalazi izand oltara, kojom prilikom je u službi učestvovao i tadašnji patrijarh.

Međutim, nije to bio jedini težak događaj u istoriji ovog manastira.

Još jedno stradanje i kriva palma Žitomislića

Kao da to nije bilo dovoljno surovo, tek manastir Žitomislić je i u novijoj istoriji značajno stradao i to 1992. godine. I ne samo da su hrvatski vojnici tom prilikom do temelja porušili hram, pod koji su prethodno postavili eksploziv, nego su čak minirali i grob u kome su se nalazile mošti kanonizovanih Žitomislićkih novomučenika.

Na svu sreću, sestrinstvo ovog manastira, na čijem čelu je bila igumanija po imenu Evpraksija i duhovnik, iguman po imenu Jovan (Nedić), tek nekoliko sedmica pre toga tragičnog događaja napuštaju manastir.

Tek se tokom prvih godina ovog veka, u peridu između 2003. i 2005 godine pristupa značajnijoj obnovi manastira Žitomislić, čije je obeležje vremenom postala i jedna palma, koja raste u manastirskoj porti.

Možda to drvo i ne bi bilo toliko zanimljivo, da ne raste na posve neobičan način. Objašnjenje ne postoji, a da je naučno dokazivo, ali natpis koji se pored tog drveta palme može pročitati govori sve. Na njemu je navedeno sledeće:

Ova palma je preživjela rušenje manastira 1992. godine.

Krivog je oblika zato što se izborila da nađe svoj put ispod ruševina crkve i konaka.

Ona je vidljivi simbol pobjede života nad mržnjom i razaranjem.

( Ona.rs / „Eparhija Zahumko-hercegovačka i primorska“ )