Vreme čitanja: oko 3 min.
Da li znate šta je "oglavlje"? Mlade podložne uroku štitile su se uz pomoć nakita od nečastivih sila
Vreme čitanja: oko 3 min.
Istoričarka Dijana Vasiljević objašnjava simobliku nevestinskog nakita s početka 20. veka
![Koštana, Dijane Vasiljević Koštana, Dijane Vasiljević](https://xdn.tf.rs/2024/03/19/1710853186527-dijana-vasiljevic-kostana-foto-nikola-tomic-05-460x0.jpg)
Na društvenim mrežama često mogu da se vide različite istorijske fotografije koje zbog svoje neobičnosti i simbola privuku veliku pažnju.
Upravo jedna takva je i slika žene sa neobičnim ukrasom na glavi, za koju u opisu stoji da je u pitanju stari srpski nakit uslikan u Popovom Polju (Istočna Hercegovina), negde u periodu između 1900-1903. godine.
Fotografija je navodno izložena u Nacionalnom muzeju Bosne i Hercgovine, a na internet je postavljena na
.Ovaj veoma intrigantan modni detalj sa samog početka 20. veka izazvao je veliku pažnju, zbog čega smo pitali istoričarku Dijanu Vasiljević da nam objasni o čemu se tačno radi i koja je njegova uloga.
Kako kaže, na fotografiji vidimo karakterističan nakit pod nazivom oglavlje, koji spada u nevestinski nakit, koji su koristile mlade na dan ceremonije venčanja.
- Kao najizrazitija obeležja bračnog stanja izdvajaju se oglavlje i prsten. Na dan venčanja nevesta je stavljala nevestinsko oglavlje, da bi ga istog dana ili sutradan zamenila oglavljem udate žene - otkriva istoričarka.
Međutim, status neveste se tu ne završava, nego traje do rođenja prvog deteta.
- Tokom života, ona će nositi dva oglavlja. U svečanim prilikama nevestinsko, koje je donela sa sobom u bračnu zajednicu, a običnim danima oglavlje udate žene, ali s nešto više nakita nego kasnije. Rođenjem prvog deteta, kada pred očima zajednice ona zvanično osvaja status žene, nevestinsko oglavlje se potpuno gubi, a stalno oglavlje postaje odgovarajuće oglavlje udate žene - objašnjava istoričarka.
![Stari srpski ukras za glavu](https://xdn.tf.rs/2024/03/19/screenshot-2024-03-19-142415-460x0.jpg)
Uloga nakita u narodnom životu se ne svodi samo na to da ulepša osobu koja ga nosi, nego se upotrebljava kao simboličko obeležje društvenog položaja, staleža, religiozne pripadnosti, kao i prelaznih i prolaznih statusa u toku životnog ciklusa pojedinca.
- Kada govorimo o ceremoniji sklapanja braka, koja obuhvata tri faze i tri statusa, nevestinski nakit zauzima značajno mesto jer nam time pokazuje da on ima tri značenja: obeležje statusa, odnosno bračnog stanja, obeležje ekonomske moći i zaštitu - ističe Vasiljevićeva i dodaje da je prsten druga, znatno jasnija oznaka: - Prvi prsten devojka je dobijala na dan proševine i stavljala ga na domali prst, što propisuje i Stari zavet, jer se verovalo da iz njega ide jedna žila pravo u srce. Prstenom se venčavalo, a zatim je nošen celog života kao simbol večne odanosti, ljubavi i međusobnog predavanja.
Obeležje ekonomske moći najviše se ogledalo u nakitu za vrat i grudi, posebno onom koga su činili nanizi novca. Oni predstavljaju vidan deo miraza koji je otac, prema mogućnostima, spremao za ćerku.
- Kada govoromo o ritualnom statusu mlade i mladoženje u svadbenoj ceremoniji, ona najviše proističe iz verovanja da su u tom prelaznom trenutku izloženi pojačanom delovanju zlih sila, da su podložni uroku. Zbog toga su često bili snabdeveni moćnim apotropejima koji su najviše koncentrisani u nakitu, a posebne natrpirodne moći su pripisivane zlatu, srebru, dragom i poludragom kamenju, koje ih čuvaju i od najopasnijih uroka i zlog pogleda - otkriva istoričaraka.
![Stari srpski ukras za glavu](https://xdn.tf.rs/2024/03/19/screenshot-2024-03-19-142458-460x0.jpg)
Kada je reč o poreklu i izdradi nakita, koji su nosili stanovnici moravske, dinarske i jadranske regije, bila je zastupljena izrada majstora iz radionica sa područja Kosova i Metohije gde se uglavnom radio filigran, ali i nakit orijentalno-mediteranskog oblika.
- Bilo je dosta metalnog nakita izrađenog u tehnikama livenja, presovanja, iskucavanja i filigrana. Do početka XX veka bile su poznate radionice "zlatara" u kojima se proizvodio nakit za seosku populaciju, u više mesta Srbije (npr. Pirot, Leskovac, Užice) i Crnoj Gori (najpoznatiji je bio Kotor). Majstori i trgovci raznosili su robu u raznim pravcima i daleko od mesta proizvodnje. Iz tih razloga i usled opštih kulturnih prilika na širokom prostoru Balkanskog poluostrva, srodnog nasleđa i izvora uticaja, isti ili slični proizvodi nalaze se u raznim i međusobno udaljenim mestima. Postoje, međutim, i značajne regionalne razlike uslovljene poreklom i sastavom stanovništva, religijom i običajima, kulturnim uticajima i drugim činiocima - zaključuje Vasiljevićeva.
(Ona.rs)
Pošaljite nam Vaše snimke, fotografije i priče na broj telefona +381 64 8939257 (WhatsApp / Viber / Telegram).
Video: Istoričarka Dijana Vasiljević: Žene su poslednji bastioni odbrane tradicije i čuvarke nasleđa
Ona.rs zadržava sva prava nad sadržajem. Za preuzimanje sadržaja pogledajte uputstva na stranici Uslovi korišćenja.