Sulejman Veličanstveni je posle pada Beograda hiljade Srba odveo u Carigrad, gde i danas žive njihovi potomci

Malo ko zna da se usred današnjeg Istanbula već pet vekova nalaze Beogradska šuma i Beogradska kapija - mesta koja nose ime srpske prestonice i čuvaju uspomenu na hiljade Beograđana koje je sultan Sulejman Veličanstveni posle osvajanja Beograda 1521. godine prisilno preselio u tadašnji Carigrad. Sa sobom su poneli i neke od najvrednijih hrišćanskih relikvija, među kojima su bile i mošti Svete Petke.

Preporučujemo

Pad Beograda 1521. godine predstavljao je jedan od najvažnijih događaja u istoriji Osmanskog carstva i srednjovekovne Srbije. Posle gotovo dva meseca opsade, grad se predao vojsci sultana Sulejmana Veličanstvenog, a za njegove stanovnike tada je počelo jedno od najtežih poglavlja njihove istorije.

Dok je deo stanovništva napustio grad, veliki broj Srba nije dobio mogućnost da ostane u Beogradu. Po naređenju sultana, hiljade ljudi prisilno su preseljene u Carigrad, današnji Istanbul.

Sa sobom su poneli i dragocene svetinje koje su vekovima čuvane u Beogradu. Istorijski izvori navode da su među njima bile mošti Svete Petke, mošti carice Teofane, ruka Svete Varvare, kao i čudotvorna ikona Bogorodice za koju je, prema predanju, autor bio jevanđelista Luka.

Prema pojedinim istorijskim zapisima, Sulejman je kasnije od Carigradske patrijaršije tražio otkup za ove relikvije kako ih ne bi uništio.

Zašto su Srbi bili potrebni Sulejmanu?

Istoričari smatraju da razlog njihovog preseljenja nije bio slučajan.

Carigrad je u to vreme imao složen vizantijski sistem vodosnabdevanja koji je zahtevao stalno održavanje. Pretpostavlja se da je Sulejman upravo zbog toga doveo stanovnike Beograda, jer su imali iskustva sa sličnim vodovodnim sistemom koji je postojao u tadašnjoj srpskoj prestonici.

Srbi su bili angažovani na održavanju akvadukata, izvora pijaće vode i izgradnji, a zauzvrat su imali određene privilegije u odnosu na druge prisilno preseljene zajednice.

Kako je nastala Beogradska šuma

Jedan deo doseljenih Srba naseljen je izvan gradskih zidina, u oblasti koja je dobila naziv Belgrad Ormani, odnosno Beogradska šuma.

Tu je nastalo i Beogradsko selo, čiji su stanovnici vekovima čuvali izvore vode od kojih je zavisio veliki deo Carigrada.

Lov i seča drveća u ovom području bili su strogo zabranjeni, jer je šuma predstavljala važan rezervoar pijaće vode za grad. Srbi su održavali čak devet izvora, a u okolini su postojala i naselja pod nazivima Novi Beograd, Srednji Beograd i Sultan Beograd.

Prema istorijskim podacima, potomci doseljenih Srba živeli su na ovom području sve do kraja 19. veka, kada je zbog epidemije stanovništvo preseljeno u drugo naselje, današnji Bahčekoj.

Istoričar umetnosti Vladimir Božinović za RTS je naveo da su upravo Srbi održavali najveće jezero sa pijaćom vodom i akvadukte kojima se voda dopremala do grada, dok su ostaci njihove crkve još dugo bili vidljivi u šumi.

Beogradska kapija usred Istanbula

Drugi deo Srba naseljen je unutar gradskih zidina, u delu današnjeg Istanbula koji i danas nosi naziv Belgradkapı, odnosno Beogradska kapija.

Na tom mestu podigli su svoju crkvu u kojoj su čuvane relikvije donesene iz Beograda.

Danas se na toj lokaciji nalazi pravoslavna crkva Panagia tou Veligradiou, poznata i kao Bogorodica Beogradske kapije, koja i dalje svedoči o prisustvu srpske zajednice u ovom delu grada.

Na njenoj fasadi nalazi se i ćirilični natpis iz 1837. godine koji govori o obnovi crkve.

Postoji, međutim, i druga istorijska teorija prema kojoj je Beogradska kapija postojala i pre osmanskog osvajanja Beograda. Pojedini istraživači smatraju da ju je sredinom 15. veka obnovio srpski despot Đurađ Branković, o čemu govori i kameni natpis koji se čuva u Istanbulu.

Šta se dogodilo sa srpskim svetinjama

Srpski diplomata i istoričar Stojan Novaković tokom boravka u Carigradu u drugoj polovini 19. veka zapisao je da je u Beogradskoj crkvi video nekoliko veoma starih ikona za koje je postojalo predanje da su donete iz Beograda posle njegovog pada.

Pedesetak godina kasnije iste ikone proučavao je i čuveni arhitekta Aleksandar Deroko, koji je pokušao da utvrdi da li među njima postoji neka od najstarijih beogradskih svetinja.

Nažalost, većina tih tragova zauvek je izgubljena tokom Istanbulskog pogroma 1955. godine, kada je Beogradska crkva zapaljena zajedno sa ikonostasom i ikonama koje su vekovima čuvane.

Ipak, uspomena na beogradske Srbe nije nestala.

Beogradska šuma, Beogradska kapija i danas postoje kao deo Istanbula, a njihova imena predstavljaju retko i dragoceno svedočanstvo o hiljadama ljudi koji su posle pada Beograda morali da napuste svoj dom, ali su ime svog grada ostavili da živi više od pet vekova daleko od Srbije.

(Ona.rs)