Skriven među šumama Kosmaja, ovaj manastir vekovima je bio zaboravljen: Danas se ovde i dalje služi liturgija

Prošlo je mnogo vekova pre nego što je na mestu, na kome je ranije postojala svetinja prvi put održana liturgija.

Zbilo se to dve hiljadite godine, maja meseca. Baš na dan, kada Srpska pravoslavna crkva obeležava praznik u spomen na Svetog Đorđa.

Preporučujemo

Kako tada, tako i danas, monasi iz manastira, koji se takođe na području planine Kosmaj, nadomak Beograda nalaze, kreću put ostataka manastira, koji je baš Svetom Đorđu i bio posvećen. Liturgija se na ovom svetom mestu, u krajnje neobičnom okruženju, obavlja svake prve nedelje tokom meseca.

Povod za održavanje prve službe na ostacima manastira Kasteljan ili Kastaljan na Kosmaju bili su rezultati prethodno sprovedenih istraživanja, kada su otkriveni ne samo ostaci nekadašnje svetinje, već i nekropola, kao i ostaci trpezarije i konaka.

(Ne)poznata istorija

U ataru kosmajskog sela Nemenikuće nekada je postojalo utvrđenje. Pretpostavlja se da je to bilo još tokom drugog ili trećeg veka, kada su na ovom području bile prisutne rimske snage.

Upravo su temelji tog utvrđenja, najverovatnije bili iskorišćeni tokom vladavine kralja Dragutina za gradnju manastira, koji je bio posvećen Svetom Đorđu.

Međutim, preciznih i proverljivih istorijskih podataka o tome ko je podigao manastir Kasteljan i kada, zapravo nema. Ali zato postoje pretpostavke i pomeni svetinje u spisima.

Iz 1560. godine potiče i, najverovatnije prvi pisani trag o ovoj svetinji na Kosmaju. Kako navodi „GO Sopot“, H. Šabanović je zabeležio u svojoj knjizi i manastir koji je posvećen Svetom Đorđu i nalazi se u selu Gornja Trnava, odnosno Trgovčević, a koje je danas deo pomenutog kosmajskog sela u kome su i ostaci Kastaljana. Takođe je tom prilikom zabeležio i da deset monaha u tom trenutku u manastiru obitava.

Zanimljiva otkrića

Smatra se da je svetinja imala sve odlike raškog stila srpske arhitekture i da je manastir bio živ sve do kraja 17. veka, kada je najverovatnije i porušen. Moguće je da je to bilo baš u vreme Velike seobe Srba.

Tokom vladavine srpskog despota Stefana Lazarevića je značajno obnovljen. Takođe je prisutna pretpostavka da je despot upravo u Kasteljanu i obitavao, te da ga je prethodno i obnovio. Prema nekim izvorima, koristio je ovu svetinju za boravak kada bi odlazio u lov u okolini, dok postoji pretpostavka da je čak tu bio u nekom trenutku i njegov dvor.

Izuzev dogradnje glavne manastirske crkve, u tom periodu niču i trpezarija i manastirski konak. Prisutna je pretpostavka da prvobitno crkva Svetog Đorđa u to doba i postaje manastir Kasteljan ili Kastaljan.

Danas je ovaj manastir, odnosno njegovi ostaci, okarakterisan kao spomenik kulture, pa se kao takav ovaj lokalitet nalazi pod zaštitom nadležnih institucija. Arheološki radovi, koji su prethodnica budućoj obnovi započeti su 2004. godine.

Krstonosni iguman Jefimija je dobio tu čast da počev od Đurđevdana dve hiljadite godine, kada je na ostacima nekadašnje svetinje i održana prva litrugija bude proglašen za njenog nastojatelja.

( Ona.rs / „Putevima pravoslavlja“ )